Bài trước mình có nói về câu chuyện Nghề Chọn Người rồi, và có hẹn sẽ nói phần tiếp theo là Người Chọn Nghề.
Ở điều kiện lý tưởng, một người sẽ có thể lựa chọn công việc khiến họ cảm thấy hạnh phúc khi làm và nhìn thấy sự phát triển của mình qua thời gian nếu họ:
– Hiểu rõ về bản thân mình – biết mình yêu thích điều gì, mình giỏi những công việc nào, đâu là những giá trị cốt lõi mà mình coi trọng, tính cách của mình như thế nào, mình thoải mái ở những môi trường hay loại hình công việc nào và mình cảm thấy mệt mỏi ở những hoàn cảnh gì…
– Có cơ hội được trải nghiệm hoặc quan sát, tìm hiểu về nhiều nghề nghiệp, để hiểu được bản chất các công việc
– Có đầy đủ thông tin về công việc hoặc nghề nghiệp yêu thích
– Có cơ hội được tự do lựa chọn mà không bị ràng buộc bởi các yếu tố như áp lực tài chính của gia đình và bản thân, không bị các điều kiện về nhu cầu thị trường ảnh hưởng tại thời điểm tìm việc, hoặc khi bước chân vào thị trường lao động thì năng lực vừa đủ để đáp ứng yêu cầu công việc…
Nếu nhìn vào các điều kiện kể trên, chúng ta không thể phủ nhận ảnh hưởng của hoàn cảnh đến việc chọn nghề trong từng thời điểm, và phát biểu “nghề chọn người” không sai. Tuy vậy, điều đó không có nghĩa rằng mỗi người hoàn toàn không có cơ hội chọn lựa nghề nghiệp cho mình, bởi như đã đề cập bên trên, ngoài các yếu tố ngoại cảnh, thì yếu tố thuộc về nội tại của bản thân vẫn có vai trò quan trọng:
– Hiểu mình là bước đầu tiên mỗi chúng ta cần trải qua trên hành trình chọn nghề nghiệp. Không hiểu mình, chúng ta sẽ dễ bị tác động bởi các yếu tố bên ngoài như xu hướng chọn nghề của số đông hoặc những người có ảnh hưởng, chọn điều mà gia đình cho rằng tốt cho mình, chọn theo hên xui may rủi…
– Hiểu nghề là điều tiếp theo mà mỗi người cần biết để biết rằng một nghề đòi hỏi những năng lực gì, tính cách nào sẽ phù hợp với nghề đó… để đối chiếu bản thân mình với nghề.
Nếu “dòng đời đưa đẩy” làm một nghề không nằm trong mục tiêu ban đầu, chúng ta vẫn luôn có thể thay đổi ngay khi có cơ hội, bởi không có gì ràng buộc chúng ta làm mãi một công việc trong suốt nhiều năm trong cuộc đời đi làm. Khi chúng ta còn hiểu rõ bản thân, hiểu rõ hoàn cảnh của mình, chúng ta có thể lên kế hoạch để chọn nghề ngay cả khi đang làm công việc không mong ước bằng cách hỏi và tìm đáp án cho các câu hỏi:
– Vì sao mình làm công việc hiện tại này? Mình có khả năng giải quyết hoặc vượt qua các trở ngại này không? Bằng cách nào? Trong bao lâu nữa? (Ví dụ trở ngại là tài chính, vậy bạn có định giải quyết trở ngại này không? Bằng cách tiết kiệm hoặc làm thêm trong bao lâu? Bao nhiêu tiền thì đủ tích lũy để bạn đổi nghề?)
– Nghề nghiệp mong muốn của mình đòi hỏi những năng lực gì? Mình đã đáp ứng được những năng lực nào và còn thiếu năng lực nào? Mình sẽ bổ sung hoặc trang bị các năng lực còn thiếu bằng cách nào?
– Những cơ hội nghề nghiệp nào đang được cập nhật liên tục? Làm sao để không bỏ lỡ các thông tin tuyển dụng hoặc gia nhập các công việc này? Bên cạnh những công việc mục tiêu mà mình biết, còn những cơ hội nghề nghiệp nào mới xuất hiện phù hợp với các tiêu chí tìm công việc của mình?
Với việc không ngừng theo dõi thị trường, gia tăng các trải nghiệm để khám phá bản thân và thị trường lao động, cũng như mở rộng mạng lưới chuyên môn để tạo điều kiện nâng cao năng lực và cơ hội việc làm, bạn chính là những “người chọn nghề”.
Hồi đó, khi rơi vào tình trạng thất nghiệp vài tháng, để CV đỡ trống và vì tài chính, mình đã đi làm công việc chưa hoàn toàn thấy thích (và sau đó nó lệch thiệt 
), mình đã nghĩ thôi thì nghề chọn mình. Để rồi nhiều năm sau đó, mình mới thấy, dù xuất phát điểm ban đầu ngoài ý muốn của mình, nhưng mình vẫn luôn có cơ hội lựa chọn khác đi qua thời gian. Và bây giờ thì nghề mình đang làm là do mình chọn nè.
Tới giờ, sau 18 năm thăng trầm trong công việc của bản thân và qua trải nghiệm tư vấn cho các bạn, mình có thể kết luận là “Người chọn nghề” hay “Người chọn nghề” đều có những khía cạnh đúng của riêng nó trong từng bối cảnh, không có phát biểu nào là đúng hoàn toàn, cũng như không có lựa chọn nào là hoàn toàn đúng hay sai, chỉ có phù hợp với từng thời điểm và hoàn cảnh. Thấu hiểu bản thân và những điều kiện của mình đồng thời chủ động tạo điều kiện để mở rộng kiến thức và kỹ năng để sẵn sàng cho những nghề nghiệp mới, chính là chìa khóa để chúng ta, dù được nghề chọn hay chọn nghề, cũng sẽ có cơ hội để sống và hạnh phúc với nghề của mình.
Hi vọng các bạn không để mình bị giới hạn trong một góc nhìn của phát biểu nào mà bỏ lỡ cơ hội phát triển nghề nghiệp của mình.
Tham khảo bài trước